نظر سنجی
 
ضرب المثل ها
 
کلیه مطالب بخش ضرب المثل های لار ، از کتاب لار شهری به رنگ خاک نوشته محمد باقر وثوقی گرفته شده است.
 
( به نام خدا )
ضرب المثل ها يكي از اركان اصلي هر زباني است كه دقت و كنكاش در آن موجب شناسائي فرهنگي , اخلاقي صاحبان آن مي باشد . گويش لاري همانند بسياري از زبانهاي رايج داراي ضرب المثل هائي است كه از يك طرف با تاريخ قومي و نژادي و از سوي ديگر با خصوصيات فرهنگي , محيطي آن ارتباط تنگاتنگي دارد. در جاي جاي ضرب المثل هاي لاري روحيه تا جرمآبانه , عسرت و سختي روزگار , بي آبي و تشنگي, غريب پرستي افراطي , يكرنگي و بي ريائي , تلاش و قناعت موج ميزند كه همه آنها معرف محيط فرهنگي , اجتماعي مردمانش است . متاسفانه به دلايل گوناگون اين گويش شيرين كه آخرين بازمانده هاي زبان پهلوي در جنوب ايران است , روزبروز به دست فراموشي سپرده شده و همراه با پير زنان و پير مردانش به دل خاك سپرده مي شود . يكي از عوامل عمده چنين افولي را ميتوان تناقض و دوگانگي بافت شهري دانست . چه پس از زلزله خانمانسوز ارديبهشت 1339 در 5 كيلومتري لار , شهري با بافت جديد ساخته شد كه اگر چه به دليل پيش بيني هاي لازم , قابليت استقامت در تكانهاي طبيعت را دارد و اما ساختار شهري آن توان حفظ و نگهداري گويش لاري را نداشته و تفاوت بارز در تكلم مردمان اين دو شهر كه از يك پيكره جدا شده اند هم اكنون به خوبي روشن است . مطالعه بر روي اثرات تخريبي بافت جديد شهري بر گويش لاري , موضوعي است كه تا به حال كسي بدان نپرداخته و از حوصله اين مقال بيرون است . عامل ديگر را ميتوان در خود ناباوري و تواضع و فروتني بيش از افراط آميز مردمان خونگرم اين سرزمين جستجو كرد . سير قهقرائي استعمال گويش لاري پس از گسترش سيستم هاي جديد آموزش شدت روزافزوني يافت . تا جائيكه هم اكنون بسياري از مردم لارستان – خصوصا در شهر جديد- فرزندانشان را وادار به تكلم زبان فارسي مي كنند . غافل از اينكه گويش لاري پيكره اي سره از زبان فارسي است و بحرئت ميتوان گفت كه اگر سعدي و حافظ با لهجه شيرازي در ميان اين شهر سخن مي گفتند , درك گفته هايشان براي ما بسيار راحت و آسان ميبود , و و مشتاقان ميتوانستند با همين گويش لاري هم كلام سعدي و حافظ باشند .
 
:: ضرب المثل های لاری (بر اساس حروف الفبا) :
 
(( اَ )) { A }
 
1- اَپِشِه خر چه كاه چه زَعفِرو (( پیش خر چه كاه چه زعفران )) (1)
Apeše xar če kā če zaaferu
در موردی گفته می شود كه شخص قدر و قیمت چیزی را نداند
مشابه فارسی این ضرب المثل (( چون زعفران به نزدیك دازگوش )) (1)
2- اَپِشه خَر جُو پاك مَكُه (( روبروی خر جو پاك نكن )) (2)
Apeše xar Jow pāk mako
پیش كسی كه نمیخواهی به مال تو طمعكار شود عملی انجام مَده
3- اَتَه ی پام اَگِل بَئش (( جلوی پایم به گل بیفتی ))
Atay pām a gel baeš
نفرینی است
4- اَخَه واچِدَه (( در خود فرو رفتن ))
Axo vāčeda
در موردی گفته می شود كه شخصی بر اثر شنیدن حرفی ، ناراحتی شدید به او دست داده است
5- اَدانی آخِرُش اَدانیه
Adāni āxeroš Adāni–e
تازه بدوران رسیده با همه ثروتش خصلتهای گذشته اش را از دست نمیدهد
6- هر كه وَ یك جا و هَمه جا ، هر كه و هَمه جا و ایچ جا (3) (( هر كس به یك جا ، به همه جا و هر كس به همه جا ، به هیچ جا ))
Arke va yak jā va ama jā arke va amaja va ič jā
مشابه فارسی (4): (( آدم هزار پیشه كم مایه میشود ))
7- هَر كِه تَش اَ لوئه كُما چه خُشَ اَكُن (( هر كس آتش روی كماچ خودش میكند ))
Arke Taš alüe komāče xoš akon
كنایه از این است كه انسان نبایستی به كمك دیگران چشم داشته باشد
8- حَرفِه گَپ تر از خُه مَزَن (( حرف گنده تر از خودت نزن ))
Arfegaptar az xo mazan
لاف مزن
9- حَرف اَز خُه نازِتائی (( گفتنش از روی اراده نیست ))
Arf az xo nāzetāy
گفته هایش بی ارزش است
10- هر چه فُحش آدَاِش دو تا پوسه گردو پُر نابو (( هرچه فحش دهی دو پوست گردو پر نشود ))
Arče Fooš Ădaeš dotā püsse Gerdü por nābü
كنایه از بیهودگی فحاشی است
11- هَر كِه ببینِه پَسه پات اَرَمِه از اَمه جات (( هر كسی پشت پایت را بینند از همه جایت می رمد ))
Arke bebine pase pāt arame az amajāt amajāt
به طعنه به شخص بدقیافه و زشت گویند
12- هر كه گل اَپاشه اَلوی خُش اَپاشه (( هر كه گل بپاشد روی خودش می پاشد ))
Arke Gol apāše a lüe xoš apāše
انسان در مقابل هر كار خوب یابد جوابی به همان ارزش میگیرد
13- اَز دومَنِه خُت شاد و خُرم بش (( از دامن خودت شاد و خرم باشی ))
Az dümane xot šād – o xoram beš
دعائی مرسوم بین زنان در هنگام خداحافظی است
14- اَز جونِ خُم اَخَر دائم (( از جان خود ، می خورم ))
Azjune xom axar dā-em
كنایه از لاعلاجی در كاری و ناراحتی بیش از حد می باشد
15- از دسِّه دُت ودت زَدَه چی مَه كسی ناشا دَدَه (6) (( از دست دختر و دخترزاده ام چیزی به كسی نمیتوانم دهم ))
Az dasse dot –o dotzada čima kesi nāšā dada
در مورد نانخور زیاد داشتن گفته می شود
16- اَز بالَئِه گُلِه كه اَو اَپی را جونه اچو
Az bāla-é gole ow apay Rāўuna ačü
همانند آن در فارسی است : (( تلخه در سایه گندم آب خورد )) (26)
17- اَز خَنَه گم شَز گِل اَكَند {از خَنَه كَپ شز گل اكند }
Az xana gam šaz gel akand
از خنده روده بر شدن
18- از بالَئِه اِش جَمَه ناسُخَنن (( بخاطر شپش لباس نمی سوزانند ))
Az bāla – e Eš jama nāsoxanen
بخاطر مطلبی جزئی ، اساسی را بهم نمی ریزند . همانند آن در فارسی (( جامه مفكن بر آتش از كیكی )) (7)
19- از بَر و و اگر وختَم اَز ره رَچنَه و ابُدَم (( از باران به ناودان گریختن )) (8)
Az baru vāgorüxtam azere Račena vābodam
فارسی : (( از چاله به چاه افتادن ))
20- از خار نِدا شِرَه اگه بیا تَهره و شور وِ گوِنه (( از خار شیره نیاید اگر هم شیره دهد تلخ و شور و بد مُزه است ))
Az xār nedā šera aga biā taare – o šor o gevena
فارسی : (( از كوزه برون همان تراود كه در اوست ))
21- اَز رَهِه شاد و خرم بِش (( از راه دور شاد و خُرم باشی ))
Az rae dür šād –o xoram beš
به كسی گفته میشود كه مسافر داشته باشد و با این كلام آرزوی خبر خوش و سلامتی او را میكنند
22- اَز دُوال اَتِرا شه اگو (( از دیوار می تراشد و می گوید ))
Az dovāl aterāše agü
شخص حاضر جواب و كیاس را گویند
23- اَز جَمَه یقّه از تُمو نیفه
Az jama yaqqa az tombu nifa
بحالت طعنه به كسی گویند كه اظهار داشتن مال و ثروت می كند و با این ضرب المثل بی چیزی و نداری او را به رخش می كشند
24- از غریب چه گِلَّه اَز اَوه شور چه مَزّه (( توقّعی از غریبه ندارم همانطور كه از آب شور نمیتوان شیرینی یافت ))
Az &arib če gella az ow-ve šür č e mazza
فارسی : (( از پای شكسته چه سیر آید و از دست بسته چه خیر )) (9)
25- از اسپ كَِتّسِِِِم از اَصل كه نِكَتِسم (( از اسب افتاده ام اما از اصل نیفتاده ام)) (10)
Az Asp katessem az asl ke ne katessem
هر چند دچار فقر و پریشانی شده ام لیكن بزرگی و تبارم را از دست نداده ام
26- اَزِرِه دُوالِ اِشكَسََّه مَنی (( زیر دیوار شكسته منشین ))
Azere dovāle eškassa mani
انسان بایستی با اطمینان كامل كار را انجام دهد
27- اَسِرِ تِلِك اُدای
A sere telek adāy
مترصد بهانه ای است تا هدف خویش را به انجام رساند
28- اَسُواره خَرِ مردم بُدَه یكساعَته (( سوار خر مردم شدن یك ساعت بیش نیست ))
A sovāre xare mardom boda yak sāate
عدم تكیه گاه قرار دادن دیگران می باشد
29- اَسپی كه وَپیری سَواری شه یاد آدَئن وِسوی بَزالِ قیومت خُشِه (( اسبی كه در چهل سالگی سوغان گیرند میدان قیامت را شاید )) (11)
Aspi ke va piri savāri ša yād āda-en vasoy Bazāle qiūmat xaše
كنایه از این است كه تربیت در بزرگسالان تاثیری ندارد
30- حصیر و پَشتَكُش آسُش كه واسی (( حصیر و پشتكش (12) ، آس او را كه بردارد (12) ))
Asiro peštakoš Asoš ke vāsi
كنایه از بی كسی
31- اَسپِ بُدو كاه و جَوه خُش زیاد اكُو (( اسبی كه زیاد بدود كاه و جو خود را زیاد می كند ))
Aspe bodow kā-o jow-e xoš ziād ako
هر كسی به اندازه تلاش خویش بهره می برد
32- اِش شز ناكِت (( شپش از او نمی افتد ))
Eš šaz nāket
خِست شخص را گویند
33- اِش اَ لِحاف كُهنَه خَتِه (( شپش روی لحاف كهنه می خوابد ))
Eš a leeāf koona xate
فارسی : (( شپش لحاف كهنه است )) نهایت مبرم است (13)
34- اُشتنی (14)تَه جَمَه بزنم كه خُت لِذََّت بُبُرش (( صابونی به پیراهنت زنم كه لذّت ببری ))
Oštoni ta jama bézanem ke xot lezzat boboreš
به طعنه در هنگام تهدید می گویند
35- اِشته اَو كَته اِ (( خشت خیسانده است ))
Ešte ow kata-é
رسوای خاص و عام است
36- از اِنكه تا مِنِه سِرا ده تا عَقرب شَه خاسِش (( از اینجا تا حیاط خانه ده عقرب نیشت می زد ))
Az enke tā mene serā da tā aqrab šaxāseš
به طعنه به شخص بی چیز پر افاده گویند
37- اَشونِه اَما نیونده (( در شان ما نیست ))
A šune amā nionde
در شان ما نیست
38- اِش اَكِشمش نابو (( شپش ،كشمش نمیشود ))
Eš a kešmeš nābü
آدم نالایق به جائی نمیرسه
39- اَشكُش اَدَمِه مَشكُشِه (( اشكش ، دم مشكش است ))
Aškoš a dame maškoše
با هر ناملایمتی به گریه می افتد
40- اَصلِ كِسی شُه تِر زَو نِنَده(15) (( اصل و نسب كسی را با ترازو نكشیده اند ))
Asle kesi šo Terazü nenade
پیش بینی عكس العمل دیگران بعلّت عدم شناسائی كامل انسانها ممكن نیست
41- اِقَدَه شُلَه سر دَن كه بازیكنكِ بچیا بوئِس (( اینقدر آش سرد بود كه بازیچه بچه ها شد ))
Eqada šola sardan ke bāzikonake bečiyā boes
لوث شدن مطلبی را گویند
42- اِقَد اِش و لِشك مَه سِرَه مَكُش
Eqad Eš-o lešk ma sera makoš
در قبال تكرار مداوم سرزنش این جمله را گویند
43- اَگوسَرَه اَزِن كه گَو بترسِه (( به گوساله میزند تا گاو بترسد ))
A Güsara azen ke Gow beterse
همانند آن در فارسی : (( بچه خود را میزند تا چشم همسایه بترسد )) (16)
44- اَگهَ چُندر وا گوشت اَبو پَی زده واپس نابو (( اگر چغندر تبدیل به گوشت شود فرزند خوانده پسر نشود ))
Aga čondar vā Gѕt abü payzada vā pos nābü
همانند آن در فارسی : (( چغندر گوشت نشود و دشمن دوست نشود)) (17)
45- اَگِل وامنه به اَز كه اَدِل و امَنِه (( در خاك بماند بهتر است از اینكه در دل بماند ))
A Gel vāmane be az ke adel vāmané
ضرب المثلی است كه كشاورزان دیم كار بكار میبرند كه دانه را باید كاشت چه اگر نكاری و خدا باران داد افسوس میخوری
46- اَگهَ كاه از خُت نی كاهد و اَز خُته (( اگر كاه از تو نیست كاهدان از توست )) (18)
Aga kā az xot ni kāā-dü az xote
به انسانهای مفت خور گفته می شود
47- اَگه بُوآ اَند اَمرَئه قافِلَه اند (( اگر پدر بود همراه قافله بود ))
Aga boā and amraé qāfela and
انتظار و توقعی از او نداشته باش
48- اَگَه تَش اُشبزنِن بوئه لَك شَز نِدا (( اگر آتشش بزنند بوی سوخته از او نمی آید ))
Aga Taš ošbezanen büé lak šaz nedā
كنایه از فقر و نداری بیش از حد است
49- اَگه اُتناشا ببینِش لَك سیاه اَچش آبَن (( اگر نمیتوانی ببینی دستمال سیاه بچشم بیند ))
Aga otnāšā bebineš lake siyā a čaš āban
به طعنه برای كسی گویند كه چشم دیدن پیشرفت دیگران را ندارد
50- اَگه دیر اَبو گیل (19) نابو (( اگر دیر شود فاسد نمیشود ))
aga dir abü Gil nābü
دیر و زود دارد اما سوخت و سوز ندارد
51- هَم اَخونه اِ خالَم اَچو اَم خرو اَو اَده (( هم خانه خاله ام میرود و هم خر را آب میدهد ))
Am a xūna-e xāIam ačü am xarü ow ade
همانند آن در فارسی است : زیارت شاه عبدالعظیم و دیدن یار (20)
52- حموم بی عرق نابو (( حمام بی عرق نمیشود ))
Aamūm bi araq nābü
دراین كار دادن رشوه ضروری است
53- هَمه كِس مار شااَزِن اَما پشه اِتسو (( همه را مار میزند ما را خر چسانگ )) (22)
Ama kes mār šā-azen amā paša-e Tosü
كنایه از بد شانسی است
54- اِ مُرغو و ابُنگ انده (( این مرغ ، به صدا در آمده است ))
E-mor&ü vā bong onde
فارسی : (( علی اصغر به زبان آمده است )) (23)
به كسی گفته می شود كه دور از انتظار همه ، و برعكس همیشه كه ساكت بوده است به سخن آید و حرف زند
55- اَحموم اَچش اَ غزونَه ناچش
Aamūm ačeš a &azuna nāč eš
در موردی گفته می شود كه شخص زحمت انجام دادن كاری را می كشد اما كار اصلی را انجام نمیدهد
56- اِنگار تُرَه مهَوه ش ریخته (( مثل اینكه شغال مهویه (24) ریخته است ))
Engār Tora ma-avaš Iete
كنایه از كم ضرر بودن كار است
57- اَ نُكِه كِسی مَكُه تا تَرو نِكَشه (( به دست كسی مگذار تا برویت نیاورد ))
A noke kesi mako tā tarünekaše
انگشت بدر كسی نزن تا در تو به مشت نكوبند (25)
58- انگار سنگِ یك مَه شُه تَه آفتَو نَدِه (( مثل اینكه سنگ یكمنی در آفتاب گذاشته اند ))
Engār sange yakma šo tay āftow nade
بی تفاوتی و عدم توجه را گویند
59- اِنگار تَش شَه بارِه (( مثل اینكه آتش بدوش میكشد ))
Engār taš ša bāre
انسانهای بی حوصله و كم طاقت
60- اِنگار دُتِه اَتُل خانِ مَدَئِه (( مثل اینكه دختر اُتُل خان است ))
Engār dote Otol xāne mada-é
افاده بیش از حد را گویند
61- اَو اَ لوئه كُر زِه پُر اچو (( آب روی حوض پر ، نمی ریزند ))
Ow a lüe korze por ačü
در شكوه از روزگار و حسرت به خوش اقبالی دیگران گفته می شود
62- اَو از پَسه اَو دا گنه تره (( آب از پشت آب كه می آید كثیف تر است ))
Ow az pase ow dā ganatere
بدشانسی و شكوه از روزگار
63- اَو وِ شِری نِه مُنِه خَره (( آب شیرین سزاوار خوردنش خر نیست ))
Ow-ve šeri ne mone xare
ر.ك: خلائق هرچه لایق
64- اَولاد وَچَش خار و وَ دل دوس (( اولاد به چشم انسان خاری است و به دل دوست ))
Owlād va čaš xāro va deI düs
فرزند را نبایستی ناز پرورده و لوس بار آورد
65- اَو شادِه اُ تَو شادِه (( آبش ده و آفتاب ))
Ow šāde-o tow šādé
تكیه كلام كشاورزان باغداریست كه شغل مقسم آب داشته اند
66- اَو اَلوئه حوض پُر ناریزن (( آب روی حوض پر نمیریزند ))
Ow a lüe owze por nārizen
به شخص كه محتاج نیست نبایستی كمك كرد
65- اَو اَ جاغَن بُكُو دَسََّه اُشبِزَن (( آب در هاون ریز و آن را بكوب ))
Ow a Jā&an boko dassa-š bezan
به طعنه برای شخص بیكاره پر حوصله گفته می شود
66- اَو وِه نطلِبدَه مراد اَدِه (( آب نطلبیده مراد دهد ))
Ow-ve netalabeda morād adé
فارسی: (( چون ناخواسته آب برای كسی آرند به فال نیك می گیرند )) (27)
67- اور و موره خُم اَخَر دائم
ür-o müre xom axardā-em
وسواس شدید را گویند
68- ایمون كه مِثّه خُلفَه نی (( ایمان كه مانند پنیرك نیست ))
imun ke messe Xolfa ni
ایمان در میان مردم بسیار كم است
69- هَیمه اِ پَی اُجاخِه (( هیزم پای اجاق است ))
ima-e Pay oJāxe
كنایه از انسان همه كاره است
70- ای هَمَه تش اَزِرِه آش اَكُنش یك قاشُخی خت بُخُه (( اینهمه آتش زیر آش را بیشتر می كنی خودت قاشقی از آن بخور ))
i ama taš azere āš akoneš yak qāšoxi xot Boxo
فارسی : (( یك سوزن به خود یك جوالدوز به دیگران ))
 
1- دهخدا ،علی اكبر ، امثال و حكم ، امیر كبیر ، تهران ، چاپ چهارم ج3ص663
2- دهخدا ، همان كتاب ج 1 ص 409
3- اقتداری ، احمد ، كشته خویش ، انتشارات توس ، ص 168
4- دهخدا ، همان كتاب ج 1 ص 26
5- كماچ Comāč نوعی كلوچه محلی است
6- اقتداری ، همان كتاب ص 169
7- دهخدا، همان كتاب ج 2 ص 576
8- همانجا ج 1 ص 101
9- همانجا ج1 ص 109
10- دبیرسیاقی ، گزیده امثال و حكم ، انتشارات وزارت فرهنگ و آموزش عالی
11- دهخدا ، همان كتاب ، ج 1 ص 170
12-پشتك Peštak كیسه ای كه از الیاف خرما بافند
13- دهخدا ، همانجا ج 2 ص 1017
14- اشتو oštü گیاهی است كه پس از بعمل آوردن آن بعنوان صابون از آن استفاده میشود
15- اقتداری ، همان كتاب ص 176
16- دهخدا ، همان كتاب ج 1 ص 390
17- همانجا، ج 2 ص 617
18- همانجا ، ج 2 ص 224
19- گیل GiI در گویش لاری ، فاسد شدن خوردنی كه دارای روغن باشد را گویند .
20- اقتداری ، همان كتاب ص 148
21- دهخدا ، همان كتاب ج 2 ص 702
22- برقعی ، سید یحیی ، كاوشی را در امثال و حكم ، نشر كتاب ، چاپ سوم ص 28
23- دهخدا ، همان كتاب ج 1 ص 391
24- مهویه ( ماهی آبه ) نانخورشی است غذای سنتی اهالی لارستان
25- دهخدا ، همان كتاب ج 1 ص 306
26- دهخدا ، همان كتاب ج 1 ص 550
27- دبیرسیاقی ، همان كتاب ، ص 3
 
 
(( ب )) { B }
 
1- بار اَكَشِه با بزه ناكَشِه (( بار می كشد باد بزن نمی كشد ))
Bār akaše Bābeza nākaše
در مورد كسی می گویند كه كاری بزرگ را انجام میدهد اما از انجام دادن كاری سهل سر باز می زند
2- با بند و دولِه كِسَیدو اَچاه مَچوُ (( با بند و دلو دیگری به چاه نرو ))
Bā Band-o Düle kesaydu a čāā mačo
توقع زیاد از دیگران نكن
3- بار خر سیاه اَپَی قپو معلوم ابو (( بار خر سیاه پای قپان معلوم میشود ))
Bāre xore siyāā a pay qapu maalüm abü
میزان دوستی و درستی شخص در موقع عمل مشخص می شود
4- بادِ لقوَه اِ سیات بِزن (( ترا باد لقوه (در گویش لاری این باد فلج زا است ) سیاه بزند ))
Bādé laqva-e sijāā ot-bezen
نفرینی است
5- بِجی چَی كِه چَك و چر بیش چه بو (( گنجشك چیست كه چربیش چه باشد ))
Beji čay ke čak-o čarbiš če bü
همانند آن در فارسی است : (( مور چیست كه فشار خونش چه باشد ))
6- بِچِه سَگ امَش نَجسِّه (( تمام توله سگ ها نجسند ))
Beče sag amaš nağesse
توقعی از شخص بی اصل و نسب نداشته باش
7- بِچ اَزدَسِّه مامو مواسِه گَو از دسَّه چابو مواسِه (( كودك را از مادر و گاو را از چاهبان نگیر ))
Beč az dasse Māmu mavāse Gow az dasse čāābü mavāse
هر كاری را كاردانی است كه تنها او میتواند از پس آن برآید
8- بِچی انده پیری بدُونِه (( كودكی ، پیری را می خواهد بدواند ))
Béči onde piri bedo vane
وقتی گویند كه كوچكتری قصد نصیحت بزرگتر از خود را دارد
9- بِچیا و بازی نَنَه یا و قاضی (( بچه ها به بازی ، مادران به قاضی ))
Bečiyā va bāzi Nanayāva qāzi
بحالت طعنه به زنی گویند كه در قید بچه هایش نباشد
10- بَخت كه واگِشت فالودَه دُدو اَشكَنِه (( بخت كه برگردد فالوده دندان میشكند ))
Baxt ke vāgešt fālüdá dodu aškane
بدشانسی را گویند
11- بَد اَ بدگو وَ دَمَنه زِنَه اخونَه اِ شو وَ دَمَنِه (2) (( بد به بدگو میماند و زن به خانه شوی ))
Bad a bad gü vada mane zena a xona-é šü Vadawane
سزای عمل به خود انسان بر میگردد
12- بَدِ خَت بِشنُف اَمكِه كه بَد مردم اَشنُفِش (3) (( بد خود بشنو آنجا كه بد مردم می شنوی ))
Bade xot bešnof amkekebade mardom ašnofeš
همانند آن در فارسی است : (( حرف خودت را كجا می شنوی ، آنجا كه حرف مردم را )) (4)
13- بَزَال مَهوَه شَز كَمَن(5) (( بازار ماهی آبه اش كم بود ))
Bazāl Maa-va šaz Kaman
در موقع ورود شخص نالایق به مجلس ، با طعنه گویند
14- بُزه گَر و اگَلَه ناچو (( بزگَر به گله بر نمی گردد ))
Boze Gar vā Gala nāčü
شخص از كار افتاده را گویند
15- بِسُخِش و ببر زِش (( بسوزی و جزغاله شوی ))
Besoxeš-o beberzeš
نفرینی است
16- بُگُه اَم اَما خَرِ قافِلَه رسونَم (( مگر ما خر قافله رسانیم ))
Bogo-am amā xare qāfela rasunam
به طعنه هنگامی گویند كه توقع كار بی مزد از كسی شود
17- بَل شَه خَرَنا
Bal ša xaranā
دوهم زنی و بهم انداختن دو شخص را گویند
18- بَلِشتُم تَختَه سنگ و گل نیالی (( بالشم تخته سنگی و رواندازم گل است ))
Baleštom taxta sang-o gel kiyāli
درویش مسلكی را گویند
19- بَلِشتِ مارِه (( بالش مار است ))
Balešte măre
انسان سخت كوش و كاری است
20- بَل اَلو چُندَ اِ
Bal alü čondaé
شخص ژولیده كه دارای سر و وضع ظاهری خوبی نباشد
21- بِلی و امَر دوكارِه اَدر ببوسه كاره
Beli vāmar do kāra a dar bobuse kāra
كاری كه میتوان آن را در یك مرحله انجام داد اما از روی ناراحتی باعث چند بار انجام گرفتن آن شوند
22- بَند اَز اَرجا بَر یك ترِه پَرَه اَبو (( بند از جائیكه باریك تر است پاره میشود ))
Band az srjā barik tare para abü
بد شانسی و شكوه از روزگار است
23- بند سیاه و سفید شَه دور خِرِه (( بند سیاه و سفید در گردنش است ))
Bande siyā-o safid ša dower xere
انسان حسود را گویند
24- به جَی اَو وِه شری چشمه اِ شورِه (( بجای آب شیرین چشمه شور است ))
Bejay ow-ve šeri češma-e šüre
اشخاص نالایقی كه به جای انسانهای كاردان بكار گرفته شوند
25- بیلُش شَل اَواسی همانند فارسی آن : (( بیلش هزار من آب بر میدارد )) (6)
Biloš šal avāsi
اعتبار و تمول شخص را گویند
26- بی بِنِه دَس اَگُل مَنِسِه (( بی بی ، دست به گل نمی گذارد ))
Bibene dass a Gol manese
انسان تنبل و خود خواه
1- دهخدا علی اكبر ، امثال و حكم ، امیر كبیر ، تهران ، چاپ چهارم ج 1 ص 431
2- اقتداری ، احمد ، كشته خویش، انتشارات توس، ص 179
3- همانجا ، ص 179
4- دهخدا ، همان كتاب ج 2 ص 179
5- اقتداری ، همان كتاب ص 166
6- دهخدا ، همان كتاب ص 491 ج 1
(( پ )) } P {
1- پا اَوِسِّه در نِبُدِه
Pā avesse dar nebode
عادت به بیرون رفتن از خانه نكرده است ( مخصوص دختران است )
2- پا گهمیر بُسِّم (( گرفتار شده ام ))
Pā gaa mir bossem
گرفتار شدن
3- پادُم سَوِدئِه (( پاردم سائیده است ))
Pādom soweda-e
همه فن حریف است
4- پَتَكِ دِل امنی (( صبر و حوصله ای ندارم ))
Patake del omni
نداشتن حوصله و صبر در كار را گویند
5- پَر كَند اتبِزِن (( به نحوست دچار گردی ))
Parkand otbezen
نفرینی است
6- پُزِه عالی كِسَه اِ خالی (( فیس و افاده زیاد و حبیب خالی ))
Poze āāli kesa-e xāli
شخصی است كه افاده بیش از حد داشته باشد اما تمكنّی ندارد
7- پس و پِش و ابدَه اِ (( پس و پیش شده است ))
Pas-o paš vāboda-e
بی دست و پائی را گویند
8- پَشَه از سِركَه بند نابو (( مگس از سركه دست بردار نیست ))
Paša as serka band nābü
شخص پلشت و پرحرف را گویند
9- پُشته دس و پاش پنكو اَشبَسِّه (( پشت دست و پایش كثافت بسته است ))
Pošte dass-o pāš penakü ošbasse
كثیف بودن بدن افراد
10- پَشَه چی نی ولی دِل گَنَه اَكُن (( مگس چیزی نیست اما دل را كثیف میكند ))
Paša či ni vali del gana akon
دروغ و تهمت هر چند كوچك ، باعث كدورت و نزاع می شود
11- پَكوَئه نِوَ خُئِه
Pakva-e nevaxo-e
وصله ناجور است
12- پِنَتَه اُشبارِه (( بهانه گرفته است ))
Penata ošbāre
بی دلیل بهانه گرفتن
13- پول اَباره خره (1) (( پول بار خر است ))
Pül a bāre xare
در موردی گفته میشود كه دولتمندی راه استفاده از ثروت خود را نداند
14- پَهورَ متِك شه (( لرز به تنم نشست ))
Paür matek še
در هنگام ترس بیش از حد گویند
15- پیری و هنگومه گیری (( پیری و هنگامه گیری ))
Piri-o aangomagiri
همانند فارسی آن : (( سر پیری و معركه گیری )) (2)
16- پی شه گَپه (( لُپ هایش چربی گرفته است ))
Pi ša gopé
كنایه از مرفه بودن است
1-اقتداری ، احمد كشته خویش ، چاپ توس ، ص 171
2- همانجا ص 168
((ت)) { T }
1- تا سنگ اَ سگ نزنن وك ناكُن (( تا سنگ به سگ نزنند پارس نمی كند ))
Tā sang a sag nezanen vak nākon
فارسی : (( تا پای بر دم سگ ننهند نگزد )) (1)
2- تا بُدُمی دو مغز اَشنبو ناشكنه (( تا بادامی دو مغز نداشته باشد نمیشكند))
Tā badomi do ma&s ošnebü nāškane
انسان طماع
3- تا برابرش برادرش (( تا برابری برادری ))
barābarāeš barādareš
4- تا تَه خِرِه مِهره مُه ته دِلِه
Tā taxere mere ma ta dele
فارسی : (( تا پول داری رفیقتم عاشق بند كیفتم ))
5- تا صبح پا مَه لحاف اكشی
Tā soob pā ma le-āf akaši
در موقع نگرانی از موضوعی گفته می شود
6- تَپه اِ جاغَن اُشبِسِّه
Tapa-e jā&an ošbesse
به طعنه به شخصی گویند كه كاری انجام نداده و پیش از همه توقع مزد دارد
7- تخم شه . . . . . مرخ فِرَته (( تخم در روده مرغ فروختن ))
Toxm ša koné morx ferate
فارسی : (( آهوی نا گرفته می بخشد )) (2)
8- تخمه دو زرده اَشنده (( تخم دو زرده گذاشته است ))
Toxme do zarda ošnade
به طعنه به كسی گویند كه كار خویش را بزرگتر از دیگران جلوه می دهد
9- تُرَه كه از باغ قهر اشكه عیش باغبو اِ
Tora ke az bā& qaar oške ayše Bā&bu-é
فارسی : (( كلاغ كه از باغ قهر كند یك گردو منفعت ما )) (3)
10- تَرَه یا راه اچو یا پئور اكن (( شغال یا راه میرود یا زوزه می كشد ))
Tora yā rāā ačü yā paür akon
به كسی گویند كه كارهای بیهوده می كند
11- تز خِر وادر بیا (( از گلویت بیرون آید ))
Taz xer vā dar biyā
نفرینی است
12- تَش اَخوی بَلَه تش اَبازه (4) (( آتش میخورد و خاكسترش را پس می دهد ))
Taš axoy balataš abāze
كنایه از عصبانیت بیش از حد است
13- تَشُش چدِه دَس اَ بَلَه تَش دار دای (( آتشش رفته و دست به خاكسترش می آورد ))
Tašoš čede dass a balataš dārdāy
ته مانده مال از دست رفته خویش را خرج می كند
14- تش تَه قد و برا بِكت (( آتش به قد و بالایت افتد ))
Taš ta qad-o barā beket
نفرینی است
15- تَشِه دِلُم اشوا خَرَنا (( آتش دلم را دوباره روشن كرد ))
Taše delom ošvā xaranā
غمهای رفته را به یادم آورد
16- تِكِ گَهش پَرَئه بنِد تمبوش سفت اكردای
Teke gaaš para-é bande tomboš seft akéŕdāy
شخص بی چیزی كه افاده اش بیش از حد باشد
17- تكیه تَه دُواره سنگ و گچه (( تكیه به دیوار سنگی داری ))
Tekya ta dovāre sang-o gače
فارسی : (( پشت بندش آس است (5) به دارائی و ثروت پدر متكی است ))
18- تغاری بشكه ای ماسی بریزه
Tagāri beškai Māsi berize
مترصد فرصتی است تا از موقعیت بدست آمده سود جوید
19- تَمبو شَه پانی دَس اَلوئه سِرَش اِگرِ تای
Tombo ša pā ni dass alü-e seraš ageretāy
بی چیزی كه افاده اش زیاد باشد
20- تُوَر تیشه پدر پیشه (( پدر پیشه تبر تیشه )) (6)
Towar Tiša pedar piša
به استحفاف به كیسكه كار پدر را دنبال كرده و به دنبال ترقّی نیست گفته می شود
21- تَه چراغِ دِل بو
Ta čerā&e del
دعائی مرسوم بین زنان كه در باب فرزندان گفته می شود
22- تَه ی چشُت بگره قابَكِه زانوت (( جلوی چشم و زانویت را بگیرد ))
Tay čašot begere qābake zānüt
به كسی گفته می شود كه در قبال محبت دیگران بی تفاوت است
23- تیشه اِ بَر و خُئِه (( تیشه رو به خود )) (7)
tiša-e bar va xo-e
آنكه همیشه سود خود را خواهد
24- تی اَز اَو جوغ و آمر (( بیش از آب ، جوی را لایروبی كن ))
Ti az ow jü& vāmar
فارسی : (( پیش از آب موزه كشیدن (8) علاج واقعه قبل از وقوع ))
1- دبیرسیاقی ، همان كتاب ص 49
2- همانجا ص 45
3- دهخدا ، همان كتاب ، ج 3 ، ص 1025
4- اقتداری ، همان كتاب ، ص 171
5- دهخدا ، همان كتاب ، ج 1 ص 508
6- همانجا ، ص 500
7- همانجا ، ص 570
8- همانجا ، ص 522
 
 
((ج)) { J } { j }
 
1- جارو شپا ویسنده
Ĵārü ša pā vaysandade
وقتی كه بخواهند میهمانی، از خانه بیرون رود اینكار را می كنند
2- جُل سیاه گای سفید نابو (( پالان سیاه ، هیچگاه سفید نمیشود ))
ĵole siyā gāy safid nābü
فارسی : (( گلیم بخت كسی را كه بافتند سیاه به آب زمزم و كوثر سفید نتوان كرد ))
3- جو شبو جَمَه اشنِبو
ĵoš bü ĵamma-š nebü
نفرین است
4- جوُ بگم خُلفَه اِ كه وازن (( جان كه پنیرك نیست كه دوباره سبز شود ))
ĵu bogam xolfa-e ke vāzen
انسان دوباره زنده نمیشود
5- جو نَمَرگِ بِبِش (( جوانمرگ شو ))
ĵunammarg bebeš
نفرینی است
1- اقتداری ، همان كتاب ص 174
((چ)) } Č }
1- چاه كَن همیشَه اَتَه چائه (( چاه كن همیشه ته چاه است ))
Čā kan amiša atay Čā-e
فارسی : (( چاه كن همیشه در چاه است )) (1)
2- چتر و چوگون اتكنِدای
Čatr-o čowgon atakanedāy
خودنمائی از روی تكّبر را گویند
3- چش شز پُشتِ سِرَ ئه (( چشمش به دنبال آن است ))
Čaš šaz pošte sera-e
حسرت داشتن آن را به دل دارد
4- چش مَه كَلَّه اِ سِرَ چو (( چشمانم به سرم رفت ))
Čas ma calla-e sera ču
تعجب و حیرت فارسی : (( چشمانش به سرش رفته است )) (2)
5- چَش شَه گِرَو وِه نانا نده (3) (( چشم در گرو قنداغ گذاشته است ))
Čaš ša gerow-ve nānā nade
در مورد شخص طمعكار گفته می شود
6- چش هزار كار اكن كه ابرو خبر اشنابو (( چشم هزار كار میكند كه ابرو نمیداند )) (4)
Čaš ezār kār akon ke abrü xabar ošnābü
كنایه از نهفته كاری و كردار پوشی است
7- چَشِه خُش وَ دَسِّه خُش اَدر داره (( چشم خودش را با دست خودش بیرون می آورد ))
Čaše xoš va dasse xoš adar dāre
برای خویش دردسر می سازد
8- چش اَ دوره چی اگرده گره اَدورِ پی (( چشم بدنبال چیزی می گردد و مورچه بدنبال پیه ))
Čaš adowre či agarde Gera a dowre pi
9- چَشه چپ شَز راس خبر نابو )) چشم چپش از راستش خبر نمی شود ))
Čaše čap šaz rāss xabar nābü
انسان نهفته كار و كردار پوشی است
10- چشوت اَووِه سیاه بیاره )) چشمانت آب سیاه بیاورد ((
Čašot ow-ve siyā biyāre
نفرین است
11- چش تَه اَبادی كته (( چشمت به آبادی افتاده است ))
Čaš ta ābādi kate
از روی طمع در استفاده كردن مال دیگران زیاده روی كردن
12- چش اَشبُرده چَش شارده (( چشم برده و چشم آورده ))
Čaš-ošborde-o čaš šāārde
انتظار كشیده است
13- چش ولو اَیك اكشدای (( چشم و صورت بهم می كشد ))
Čaš-o lü ayak akašedāy
از امر پیش آمده ناراحت میشود
14- چَشُت روزِه بد نبِینه )) چشمت روز بد نبیند (( (5)
Čašot rüze bad nebine
دعائی است
15- چَشه بزال ته در آرده (( چشم بازار را در آورده ای )) (6)
Čaše Bazāl tadar āārde
چیز بسیار بد خریده است
16- چُنه نخوده داغ جاش وا كرده (7) (( مثل نخود داغ جا وا كرده است ))
Čone naxode dā& jāš vākerde
در مورد شخص زرنگی كه در همه جا ، جای خود را باز می كند و مقصود خود را از پیش میبرد
17- چُنه مَئِنِه اَو گِرِتَه ! (8) (( مانند ماهی آب گرفته است ))
Čone Ma-ene ow gereta-é
از وحشت به خود می لرزد
18- چُنه فیل و مَتركه (9) (( مانند فیل و متركه ))
Čone fil-o Matraka
دائم باید به او گوشزد كرد و او را ترساند تا دست بكار شود
19- چُنه بَر بتال مَه پِش كته (( مانند باری باطل پیشم افتاده است ))
Čone bare batāl ma peš kate
كنایه از سر بار بودن
20- چُنه مو كُشَكِه (( مانند كرم درخت نخل است ))
Čone mookošake
دشمن خانگی را گویند
21- چُنِه پَهمِزَكِه(10)
Čone paamezake
به شخص دو رو و دورنگ گویند
22- چی شَه بار نی دالم دولم اُشه (( چیزی بارش نیست سر و صدا دارد ))
Či ša bār ni dālam dülam oše
انسان پرسرو صدا وپر مدعا كه ادعایش پوچ باشد. مشابه فارسی: (( طبل میان تهی ویا چیزی بارش نیست )) (11)
23- چیرشت مزدل اُندای (( ناله و فریاد از دلم بر میآید ))
Čirešt maz del ondāy
ناراحتی عمیقی بمن دست داده است
24- چِه شَه كولَه بكنن چه شَه خِشارَه (( چه كوله اش كنند چه بر روی زمین بكشندش ))
Če še küla bokonen če ša xešāra
قدر نشناس است
25- چارئه خرنا كه دار اَپلو اَزن (12)
Čāra-e xar nāko dār a paluazen
فارسی: (( تلافی كوره را سر غوره در می آورد )) (13)
1- دهخدا ، همان كتاب ، ج 2 ص 606
2- همانجا ، ص 616
3- اقتداری ، همان كتاب ، ص 165
4- دهخدا ، همان كتاب ، ص 615 ج 2
5- همانجا ، ص 613
6- همانجا ، ص 612
7- اقتداری ، همان كتاب ، ص 164
8- همانجا ، ص 163
9- همانجا ، ص 169
10- پهمزك Paamezak سوسمار بزرگی كه معروف است شیر بز را میمكد و دو زبان دارد .
11- دهخدا ، همان كتاب ، ص 683 ج 2
12- اقتداری ، همان كتاب ص 165
13-دهخدا ، همان كتاب ج 1 ص 394
 
 
((خ)) { X }
 
1- خدا مال اَگَور اَده بچ اَ شو پرك (1) (( خدا مال به گبر می دهد بچه به خفّاش ))
Xodā māl a Gowr ade beč ašowṕarak
بی تناسبی در كارهای دنیاست
2- خدا مردم تئو تئو خلق اشكرده (( خدا مردم را یكی یكی خلق كرده است ))
Xodā mardom ta-ü xalq oškerde
انسان مسئول عواقب كارهای خویش است
3- خدا تز دَهَن بِشنُفِه (2) (( خدا از دهنت بشنود ))
Xodā taz da-an bešnofe
ای كاش چنان شود كه تو گوئی
4- خدا از دِلُت واپرسه (( خدا از دلت بپرسد )) (3)
Xodā az delot vāporse
سپردن شخص زورگو به خداوند
5- خدا سرما و اندازئه پوشَن اَده (4) (( خدا به اندازه بالا پوش سرما میدهد ))
Xodā sarmā va andāzae püšan ade
فارسی : (( خدا درد را به اندازه طاقت می دهد )) (5)
6- خدا وسوی كور تلیت اكن
Xodā vasoy kür telit akon
فارسی : (( خدا كس بی كسان است )) (6)
7- خدا در و تخته شلوی یك جورِ كرده (( خدا در و تخته را بهم جور كرده است ))
Xodā dar-o taxta ša-lüy yak jür kerde
این دو رفیق یا دو قرین در نهاد و منش با یكدیگر ماننده اند. مشابه فارسی: (( خدا نجار نیست اما در و تخته را خب به هم می اندازد )) (7)
8- خَرشَه خَرمَنِه مَه كِر دِه (8) (( خر در خرمن من كرده است ))
Xar ša xarmane ma kerde
فارسی: (( گاو در خرمن كسی كردن )) (9)
9- خَر خُشه پَلوش عَوَض بُده
Xar xoše paluš avaz bode
كسانیكه به ظاهر تغییر قیافه دهند اما در باطن اخلاق خویش را حفظ كنند. مشابه فارسی: (( خر همان خر است پالانش عوض شده است )) (10)
10- خَر مَمِر بهار ابو خر بزه و اخیار ابو علف تداِن سحار ابو (11)
Xar mamer baār abü xarbeza vā xlār abü alaf Tada-en saār abü
قول سر خرمن دادن
11- خَرِ پیر و اَوساره رنگی (12) (( خر پیر و افسار رنگی ))
Xare pir o owsāre rangi
در مورد زینت یا لباس نامتناسب باهم گفته میشود (13)
12- خَرُم زَده دو كُرَه شاردِه (14)
Xarom zade do kora šārde
فارسی : (( گاوت زائیده است ))
13- خَره سیاه و یك كَیله جو (15)
Xare siyā-o yak kila jow
فارسی : (( همان خر است و یك كیله جو – تفاوتی در نصیب او و یا در حقوقش نداده اند ))
14- خَر اَ خوره خور اَ خرمن
Xar a xüre xür a xarman
فارسی : (( خر تو خر است )) (16)
15- خَره خَسَه مُعطّلهِ اَوشِه
Xare xassa moattale owše
فارسی : (( خر وامانده معطل یك چشه است )) (17)
16- خَره نِخِلِدَه كاهدوش اَبَسای (( خر نخریده كاهدانش را درست می كند ))
Xare nexeleda kāāduš abassāy
فارسی : (( آهوی نا گرفته می بخشد ))
17- خَرسی شاهی پَلو سی و پنج شاهی
Xar si šāii palü si-o pan šāii
فارسی : (( آفتابه خرج لحیم كردن ))
18- خَرَك اَز فَسیله خُومو اخورم (( خرما از نخل خودمان می خوریم ))
Xarak az fasile xomu axoram
متكّی به خود هستیم
19- خُش اَپَی اَسپ اَبَنه مردم اَپَی گِرَه
Xoš apay Asp abane mardom a pay Gera
انسان خودبین را گویند
20- خلائق هر چه لائق (18)
Xalāyeq arče lāyeq
آنچه لائق توست به آن میرسی
21- خَلَه لَنگه خونی بِلِزش
Xalalang Xünibelezeš
نفرینی است
22- خَنَدل پاك اكردائش
Xandal pāk akerdā-eš
دو به هم زنی می كنی
23- خونه اِ بود نابود نابو
Xuna-e büd nābüd nābü
انسانهای اصیل و دارا ، اصالت و دارائی خویش را از دست نمیدهند
24- خوبی بكو اَچاه بِلِز
Xubi boko ačāā belez
فارسی: (( نكوئی كن و در آب انداز )) (19)
25- خومو تَهرَم اُرمامو شِری
Xomu taaram Ormāmu šeri
به طعنه به شخصی گویند كه صرفا بخاطر مال و ثروت به دیگران نزدیك شود و اظهار علاقه كند
26- خُه اُشوا شِكَسِّه
Xo ošvāeškasse
فروتنی و تواضع را گویند
27- خیلی دَس سبك اِسش
Xoyli dass sabok esseš
همیشه برای دعوا آماده است
1- اقتداری، همان كتاب ص 165
2- دهخدا ، همان كتاب ج 2 ص 716
3- همانجا ص 716
4- اقتداری، همان كتاب ص 164
5- دهخدا ، همان كتاب ج 2 ص 718
6- همانجا ، ص 719
7- همانجا ، ص 719
8- اقتداری ، همانجا ص 176
9- دهخدا ، همان كتاب ج 2 ص 1264
10- همانجا ، ص 737
11- اقتداری ، همان كتاب ص 168
12- همانجا ، ص 166
13- دهخدا ، همان كتاب ج 2 ص 725
14- اقتداری ، همان كتاب ص 166
15- همانجا ، ص 164
16- دبیرسیاقی ، همان كتاب ص 71
17- دهخدا ، همان كتاب ج 2 ص 737
18- اقتداری ، همان كتاب ، ص 168
19- دهخدا ، همان كتاب ص 1828 ج 3 و یا به قول سعدی
تو نیكی میكن و در دجله انداز
كه ایزد در بیابانت دهد باز
 
 
 
((ر)) { R }
 
1- راه ابینِش فرسخ اَو اپر سِش
Rāā abineš-o farsax avāporseš
فارسی: (( چرا ره بینی و فرسنگ پرسی )) (1)
2- رَچنه بر وَ دَرِش (( ناودان رو به بیرون ))
Račena-e bar va dareš
خیرش به نزدیكان و خویشانش نمی رسد
3- رَخصِ كور بی حیله نی (( رقص كور بی حیله نیست ))
Raxse kür bi ila ni
از روی طمع دست به اینكار زده است
4- رنگ اَتخته نادِدای (( رنگ به تخته نمی دهد ))
Rang a taxta nādedāy
بروی خود نمی آورد
1- دهخدا ، همان كتاب ج 2 ص 608
((ز)) { Z }
1- زبو قَپونه خدائه (( زبان قپان خداست ))
Zabϋ qapone xodā-e
طعنعه ای است به اشخاص دورنگ و ریاكار
2- زَرِ عاشقی واكِسَه ناچو
Zare āšqi vā kessa nāčü
فارسی : (( پول عاشقی به كیسه بر نمیگردد )) (1)
3- زُرُرُنگ مُزدِل اند
Zororong maz del ond
یكباره فرو ریختن دل را گویند
4- زكاتِ تخم مرغِ پینه دونه زكات تخم مرغ پنبه دانه است
zakāte toxmemor&-e panba duna
توقع كمك و یاری از فقیر نداشته باش
5- زِنَه مِلِكنه تَه پائه
zena melekine tay pā-e
همسر را میتوان در صورت نارضایتی طلاق داد
6- زیرُت امبینا برات اَم امبینا (( زیرت را دیدم بالایت را هم دیدم ))
Zirot ombināt barāt am om binā
طعنه به اشخاص خسیس كه به بهانه ای از دادن دیون خویش سرباز میزنند
1- دهخدا ، همان كتاب ج 1 ص 517
 
 
(( س)) { S }
 
1- سایه اِ بزرگون سایه اِ گز و كُناره(3) (( سایه بزرگان سایه ((گز)) (1) و ((كنار)) (2) است ))
Sāya-e bozorgun sāya-e Gez-o-konāre
بخشش و كرم اشخاص نیكوكار همیشگی است
2- سُپُكُش پَن مَه اِ (( گردی صورت او پنج من است ))
Sapokoš pan ma-Ѐ
كنایه از شخص بی خیال است
3- سَر اَگرَدِه همسر اواجوی(4) (( سر می گردد همسر پیدا می كند ))
Sar agarde amsar avāĵoy
فارسی : (( كوركور را می جوید و آب گودال را ))
4- سُر شَه پاچَه اَكُنِم
Sor ša pāča akonem
تهدیدی است
5- سِرِخُه گُذَشتَه اِ (( سر خود گذشته است ))
Sere xo gozašta-e
از جان خود گذشته است
6- سِر غمه گُشنَه اُشنی سُوار غم پیادَه (( سیر غم گرسنه را ندارد سوار غم پیاده ))
Seer &ame gošna ošni sávār & ame oiyāda
به اشخاصی گفته می شود كه نسبت به همنوع خویش بی تفاوت بوده و احساس مسئولیت نمی كنند
7- سِه اَبُنه كِسی مَنِس تا تَوابو نِنسِن (( پله به بام كس مگذار تا به بامت ننهند ))
See a bone kasi mańes tā tavābu nenesen
بد نكن تا بد نبینی
8- سِرَشه لَمبیر دا (( سر به بیابانش داد ))
Sera ša lambir dā
دك كردن شخص را گویند
9- سُك سُك مَه جو مگی (( نق نق به جانم نزن ))
Sok sok ma ju magi
10- سَگ اَم چاغه شلو پُلَو اَكِنُن ؟ (( سگ هم چاق است قورمه اش میكنند ؟ ))
Sag am čā&e šalüe polow akonen
همانند فارسی: (( سگ كه چاق شد قورمه اش نمی كنند )) (5)
11- سگ اَدَرِ خونشَ وَك اَكُن (( سگ ، در خانه خودش واق می كند ))
Sag adare xonaš vak akon
فارسی: (( سگ در خانه صاحبش هار میشود ))
12- سَگِ گَلَه بو اِ (( سگ چوپان است ))
Sage Galabu-e
بیكاره و تنبل است
13- سولاخه كج میخِ كج شوی (( سوراخ كج میخ كج می خواهد ))
Sülāxe kaj mixe kaj šavi
با ناراستان ، راست مباش
14- سنگ اَپَی لنگ دا (( سنگ به پای لنگ می خورد ))
Sang apay lang dā
فارسی: (( محنت زده را ز هر طرف سنگ آید )) (6)
15- سنگِ خت سبك مكو (( سنگ خودت را سبك نكن ))
Sang xot sabok mako
سكوت ، سنگینی و وقار تو را حفظ می كند
16- سنگِ تَه سایه اِ (( سنگ زیر سایه است ))
Sange tay sāya-e
بچه لوس و از خود راضی را گویند
17- سَنگ مُه اَشكَم بَسِّه (( سنگ به شكم بسته ایم ))
Sang mo aškam basse
گرسنگی و نداری می كشیم
18- سَو زی از دو برگش معلومه (( سبزی از دو برگش معلوم است ))
Sawzi az do bargoš maalüme
فارسی: (( سالی كه نكوست از بهارش پیداست ))
19- سوك اَپسِه سوك اَبازِدای (( گوشه پشت گوشه انداختن ))
Sük apase sük abāzedāy
كنایه از پنهانكاری است
1- گزGez درخت گز را گویند
2- كنار Conār دخت سدر را گویند
3- اقتداری ، همان كتاب ص 178
4- همانجا ، ص 128
5- دهخدا ، همان كتاب ج 2 ص 986
6- برقعی ، همان كتاب ص 558
 
 
با تشكر و سپاس فراوان از سايت  www.Larestaniha.com